De Rattenvanger van Hamelen

De meesten kennen het sprookjeverhaal 'De rattenvanger van Hamelen.' Ouderen kunnen zich de succesvolle Nederlandse TV-serie 'Kunt u mij de weg naar Hamelen vertellen' herinneren. Deze televisieserie werd in de jaren zeventig van de vorige eeuw uitgezonden. De rattenvanger van Hamelen is een Duitse volksverhaal dat in de loop van de eeuwen verteld werd. Later werd de legende door de gebroeders Grimm tot het sprookjesverhaal bewerkt en in hun 'Deutsche sagen' gepubliceerd. De eeuwenoude legende ging over een geheimzinnige gebeurtenis dat op 26 juni 1284 in de Duitse stad Hamelen plaatsvond. Een groep kinderen verdween op 'n onverklaarbare wijze uit Hamelen. Volgens de overlevering werden ze door een mysterieuze fluitspeler naar een grot boven aan de berg ontvoerd en opgesloten. De reden zou zijn dat de fluitspeler, zoals hij de rattenvanger van Hamelen werd genoemd, wraak op de stad had genomen, omdat het door het stadsbestuur en de bevolking van Hamelen beloofde bedrag niet aan hem werd betaald, toen hij de door de rattenplaag geteisterde stad van de ratten had verlost.

Duitse postzegel 'De Rattenvanger van Hamelen' (1978)

 Sommige mensen vragen zich af of de rattenvanger van Hamelen ook echt heeft bestaan en het verhaal waargebeurd is. Al is de vraag misschien niet revelant, is het ook moeilijk om een definitief antwoord te geven, omdat de legende in nevelen gehuld is. Bovendien zijn heel wat elementen aan het verhaal in de loop van eeuwen toegevoegd. De meeste onderzoekers denken van wel dat de mysterieuze verdwijning van kinderen historisch is. Eén ding is zeker dat de meeste sprookjes een kern van waarheid bevatten. Het verhaal 'De rattenvanger van Hamelen' bevat zeker ook een historische kern, maar omdat er te weinig originele bronnen zijn, blijven de ware identiteit van de rattenvanger en de verblijfplaats van de kinderen nog steeds een mysterie. De gebroeders Grimm hadden hun aandacht besteed aan de bewijzen en verklaringen voor het verhaal. Bijvoorbeeld is de straatnaam Bungelosenstrasse, wat letterlijk 'een straat zonder het geluid van trommels' betekent, in Hamelen een verbod op muziek en dans in deze straat aangeduid, omdat de kinderen hier doorheen achter de rattenvanger aan gelopen zouden zijn. Het schijnt dat er ook een ooggetuigenis van de bizarre gebeurtenis in het Hamelse stadsarchief bewaard zou zijn. De oudste bron voor dit verhaal dateert rond het begin van de 14e eeuw, toen de Marktkirche (marktkerk) in Hamelen in die tijd uitgebreid werd, werd er een glas-in-loodraam toegevoegd dat een scène van de rattenvanger voorstelde. In 1660 werd het glas-in-loodraam vervangen door een nieuwe raam. Sindsdien is het oude glas-in-loodraam verloren gegaan. In 1602 luidde de inscriptie van de constructie rond het raam;"In het jaar 1284, op de dag van Johannes en Paulus, was 26 juni. Door een pijper, gekleed in allerlei kleuren, 130 kinderen geboren in Hamelen waren verleid en verloren bij de calvarie bij de koppen." Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog werd de Marktkerk op 5 april 1945 verwoest toen de kerktoren in brand geschoten werd.

De Rattenvanger van Hamelen
in glas-in-lood raam van de
Marktkerk St. Nicolaas

De Rattenvanger van Hamelen in glas-in-lood raam van de
Browning Room van de Carroll Library (Waco, Texas)

Al bestaat er echter nog steeds geen duidelijkheid over de inhoud van de historische kern van het verhaal, zijn er wel vier aannemelijke theorieën waarop de legende gebaseerd zou kunnen zijn. Allereerst zou de verdwijning van kinderen uit Hamelen in verband kunnen houden met de 'Oostkolonisatie' dat in de Middeleeuwen plaatsvond. Oostkolonisatie was een vestiging van kolonisten uit het Heilige Roomse Rijk in Slavische en Baltische gebieden in Centraal- en Oost-Europa. De Duitse jongeren werden vaak tegen de wil van hun ouders geronseld (en gedwongen) om nieuwe dorpen en steden in de schaars bevolkte gebieden in het Oosten voorbij de Elbe te stichten en onontgonnen land vruchtbaar te maken. Een ander theorie suggereert dat de verdwijning van kinderen uit Hamelen in verband stond met de Kinderkruistocht. Ook kan een rattenplaag in een gebied dat afhankelijk was van de graanhandel, mogelijk een rol gespeeld hebben bij de verwoestende sociaal-economische gevolgen waardoor een voedselschaarste en een dreigende hongersnood jonge mensen dwongen elders te emigreren. De Middeleeuwen waren een donker periode dat gemarkeerd werd door een hele reeks van pestempidemieën, hongersnoden, oorlogen en vervolgingen. De Zwarte Dood, een zeer gevreesde pestempidemie, woedde tussen 1346 en 1351, in heel Europa en had talloze slachtoffers gemaakt. Bovendien werd de bevolking van Europa door de pestempidemie bijna gedecimeerd met sociaal-economische, politieke en religieuze instabiliteit als destrateueze gevolg. Ook hield de Grote Hongersnood van 1315-1317 Noordwest-Europa (de Britse Eilanden, Frankrijk, de Lage Landen, Duitsland, Scandinavië en het westen van Polen) in wurggreep. De Grote Hongersnood ging gepaard met extreme vormen van criminaliteit, ziekte, massasterfte, kannibalisme en kindermoord. Het is zo goed als zeker dat Hamelen door de grote hongersnood werd getroffen. Het probleem is echter dat de Zwarte Dood en de Grote Hongersnood in de veertiende eeuw plaatsvonden terwijl de verdwijning van de kinderen van Hamelen in 1284 geschiedde.       


De rattenvanger symboliseert altijd de Dood. Dikwijls wordt de rattenvanger van Hamelen als een 'demonisch figuur in gekleurde kleding en omringd door een menigte van kinderen' beschreven. Het verhaal is vaak gebruikt als morele waarschuwing voor ouders om goed op hun kinderen te passen. In de 16e eeuw maakten protestantse predikanten gretig gebruik van dit verhaal om ouders te vermanen. In de loop van eeuwen is de waarschuwende boodschap van het verhaal verloren gegaan. Toch maakt de boodschap van dit verhaal ons duidelijk dat de muziek een kracht bezit. Vandaar het feit dat de rattenvanger de kinderen met zijn fluit had betoverd en weggelokt! Ja, muziek bezit inderdaad een zekere kracht en heeft het vermogen mensen te ontroeren, blij te maken, spanning op te roepen, maar ook angst, boosheid, enzovoorts op te wekken. Muziek is ook in staat mensen te hypnotiseren. Het staat buiten kijf dat de fluit van de rattenvanger een geheimzinnige macht bevat, die de kinderen heeft betoverd en gehypnotiseerd. Dat is de kern van de waarheid in het verhaal! In de Griekse mythologie neemt de muziek een vooraanstaande plaats in. De Griekse herdersgod Pan, een afschrikwekkende en ruigbehaarde wezen met twee horens en bokkepoten, maakte muziek op een syrinx, een instrument bestaande uit een aantal houten pijpen, dat kortweg pansfluit werd genoemd. Denk maar aan het verhaal van de Griekse held Odysseus en de zingende Sirenen. Alleen omdat Odysseus zijn mannen wasproppen in de oren liet doen en zichzelf aan de mast liet vastbinden, zag hij kans zich aan de geheimzinnige macht der zingende Sirenen te ontsnappen. In het leger is muziek ook onmisbaar. In vrijwel alle landen komen militaire muziekkorpsen voor, die ervoor dienen de soldaat te motiveren en in het gareel te houden. In de meeste culturen komt muziek ook voor. Op het gebied van religie speelt muziek ook een grote en onmisbare rol.  Ook is de invloed van de hedendaagse popmuziek op de jongeren ongekend groot. De rockmuziek is in staat jongeren op te zwepen en in extase te brengen. De rocklegende en gitarist Jimi Hendrix erkende de macht van de muziek en zei letterlijk;"Muziek schept een bepaalde sfeer omdat zelf iets geestelijk is. Door muziek kun je mensen hypnotiseren, en wanneer je ze dan op hun zwakste punt gebracht hebt, kun je in hun onderbewustzijn elke boodschap planten, die je maar wilt." Dat wist de legendarische rockband Led Zeppelin ook. Led Zeppelin noemt de rattenvanger van Hamelen tweemaal in hun klassieker 'Stairway to Heaven' van het album 'Led Zeppelin IV';"It's whispered that soon if we all call the tune, then the piper will lead us to reason" en "Your hand is humming and it won't go in case you don't know the piper's calling you to join him." 



Het schilderij 'De Rattenvanger van Hamelen' (geschilderd
door Maxwell Parrish) in het Palace Hotel in San Francisco

Het sprookje 'De Rattenvanger van Hamelen' is ook verfilmd. Voor het eerst werd 'The Pied Piper of Hamelin', een negentig minuten durende musicalfilm, op 26 november 1957 vertoond door de Amerikaanse TV-zender NBC. Echter is er een verschil met het originele verhaal dat er happy end is in deze film toen de kinderen naar Hamelen terugkeerden en de rattenvanger alsnog betaald werd voor zijn diensten. In het originele verhaal zijn de kinderen in de Koppenberg voorgoed verdwenen en nooit meer teruggekeerd.

Filmposter 'The Pied Piper of Hamelin'
(1957)

Hier is het onderstaande en Nederlandstalige stripalbum dat door uitgeverij Classics Lektuur in 1972 werd uitgegeven en we ervan mogen genieten.

   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Lawrence van Arabië

"Geluidloos stapte de kameel door de nacht. De man op zijn rug, gekleed in een boernoes, maar beslist geen Arabier, gezien zijn baardeloze gezicht, lichtblauwe ogen en helblonde kuif, had 43 uur achtereen in het zadel gezeten, levend van dadels en een enkele slok water. Het was bitter koud..." Dat was een beschrijving van een Engelsman die gekleed als een Arabier was. Zijn naam luidde 'El Laurens.' Zo noemden de Arabieren de Engelsman. De Engelsman, El Laurens, zoals de Arabieren hem noemden, zocht in de duisternis naar een kampvuur. Had hij zich vergist? Had zijn gevoel voor richting hem in de steek gelaten? Hier moest het toch ergens zijn, het kamp van de voor de Turken gevluchte emir Feisal, de oase Wadi Safra. Plotseling was er een zwak schijnsel in de verte. "Het werd tijd,"mompelde de man. Bedoeïenenkrijgers leidden hem de tent van Feisal binnen. Hij werd hartelijk begroet, want zijn faam was hem vooruitgegaan. "Wat vind je van Wadi Safra, Lawrence?"vroeg Feisal. "Een goed kamp, maar een verschrikkelijk eind van Damascus,"antwoordde de Engelsman. Het deed de gebaarde emir pijn deze kolonel van de Engelse geheime dienst zo te moeten horen spreken. Damascus, dat stond immers voor alles wat de Arabieren hadden verloren. Damascus, eens de navel van het grote, machtige Arabische rijk dat nu door de Turken met hulp van Duitsland was veroverd. "Ik vrees dat de poorten van het paradijs zich eerder voor ons zullen openen dan de poorten van Damascus,"antwoordde de Arabier met een zucht. Maar...twee jaar later marcheerde diezelfde Britse geheim agent, maar nu als Lawrence van Arabië, aan het hoofd van een machtig bedoeïenenleger Damascus binnen. Dankzij die kleine blonde Engelsman waren de Turken uit het Midden-Oosten verjaagd en kon de Arabische wereld weer vrij ademhalen. En de emir Feisal, de feitelijke leider van de Arabische opstand, werd tot koning van een groot en onafhankelijk Arabische rijk door de Arabieren uitgeroepen, met Damascus als de hoofdstad. Echter was het grote Arabische rijk van korte duur. Dankzij de bemoeienissen van de Britten en de Fransen kwam er een abrupt einde aan de verwezenlijking van het Arabische rijk. Dat was een historische les dat huidige westerse politici en leiders nog steeds niet hebben geleerd. 

Maar wie was Lawrence van Arabië? Hij was beslist geen product van de fantasieën van een romanschrijver, maar eerder een historisch figuur. Lawrence van Arabië, zoals hij ook weleens 'El Laurens' door de Arabieren werd genoemd, was een legendarisch vechtjas, schrijver, geleerde, archeoloog, geheim agent en begenadigd militair. En de roman 'Lawrence van Arabië' is zeker gebaseerd op Lawence's autobiografie. Over Lawrence van Arabië waren meer dan dertig boeken geschreven. Sommige biografen verheerlijken hem als een bovenaards wezen, andere halen hem regelrecht door het slijk. Echter waren veel onbekende feiten over zijn leven te vinden in een in 1968 verschenen studie 'Het geheime leven van Lawrence van Arabië', door Colin Simpson en Philip Knightley, twee verslaggevers van de Engelse Times.

Links: De echte Thomas Edward Lawrence, bijgenaamd
Lawrence van Arabië. Rechts: Acteur Peter O'Toole in de
titelrol van de film 'Lawrence van Arabië.'  

Thomas Edward Lawrence werd geboren op 16 augustus 1888 in Tremadoc, Carnarrvonshire in Wales. In zijn jeugd koesterde hij enorme fascinatie voor Middeleeuwse kastelen en gebouwen. Zijn vriendjes van de lagere school vertelden dat je met Ned Lawrence niet kon spelen. Hij was volgens hen te kinderachtig en bovendien een fantast. Wie ging er nou onder de kerk naar Romeinse munten zoeken? Wat Ned zijn vriendjes echter niet vertelde, was dat hij ze ook inderdaad vond. Toen Lawrence vijftien jaar (volgens sommige biografen dertien jaar oud) was, maakte hij samen met zijn vriend Cyril Beeson een fietstocht door Berkshire, Buckinghamshire en Oxfordshire in Engeland, ook al in zijn eentje, om bijna een parochiekerk van elk dorp te bezoeken, monumenten en antiquiteiten te bestuderen en afdrukken te maken van grafstenen op riddergraven van Middeleeuwse kerken. In de zomers van 1906 en 1907 reisden Lawrence en Beeson met de fiets door Frankrijk, waar ze foto's, tekeningen en afmetingen van Middeleeuwse kastelen maakten en verzamelden. Op school scheen de jonge Lawrence een begaafd leerling te zijn geweest. Van 1907 tot 1910 ging hij geschiedenis aan de universiteit van Oxford studeren. Als onderdeel van zijn studie vertrok hij in zijn eentje in de zomer van 1909 naar Syrië en maakte een lange wandeltocht van drie maanden door de Syrische woestijn langs Middeleeuwse kruisvaarderskastelen. Hij sprak toen al vloeiend Arabisch en kon het goed opschieten met de Arabieren die hij ontmoette. Zijn jongere broer Arnold schreef in 1937 dat archeologische onderzoekingen voor Lawrence een "droomweg van ontsnapping uit het burgerlijke Engeland" waren.

Toen de Eerste Wereldoorlog in 1914 uitbrak, was Lawrence op dat moment al tot een geheim agent opgeleid. De Britten hadden een geweldig spionagenetwerk in het Midden-Oosten opgezet, waarvan het hoofdkwartier in Caïro in Egypte zetelde. Bij het uitbreken van de oorlog werd Lawrence in Caïro gestationeerd, waar hij zich in de eerste oorlogsjaren voornamelijk bezighield met het tekenen van stafkaarten van de gebieden in Arabië die hij zo goed kende. Archeologische onderzoekingen waren uiteraard zijn dekmantel. Ondertussen trachtte Lawrence de leiding van de Britse inlichtingendienst rijp te maken voor zijn ambitieuze plannen om de verdeelde Arabische stammen en volkeren te verenigen en vervolgens met hulp van de Engelsen en Fransen de Turken te verdrijven. Het verenigen van verdeelde Arabische stammen leek een onmogelijke taak voor Lawrence. Bovendien was de verdeeldheid van de Arabieren in de eerste plaats geen zaak van vandaag of gisteren, maar dateerde in veel gevallen van jaren en eeuwen. In het Midden-Oosten hechten Arabieren veel waarde aan familie- en stamverbanden, iets wat het Westen nog nooit heeft begrepen. Loyaliteit aan een familie of een stam staat boven alles. Zo kan een Arabier een moordenaar die op de vlucht voor de autoriteiten slaat, herbergen, als deze lid is van zijn stam. Dat zijn stamgenoten immers aan elkaar verplicht, zeker als het om loyaliteit gaat. Dat wist Lawrence die veel inzicht in de Arabische cultuur verwierf, ook. Toen hij verdeelde Arabische stammen in zijn strijd tegen de Turken wilde verenigen, hing er veel van de saamhorigheid van zijn strijders af. Eens schoot een strijder van stam X een ander strijder van stam Y dood, dan moest de moord volgens de Arabische wetten gewroken worden. Maar dat zou alleen maar het beginsignaal zijn voor nieuwe onderlinge moordpartijen. Daarom moest Lawrence de dader persoonlijk terechtstellen. Als Engelsman kon hij nu eenmaal niet verwikkeld raken in onderlinge familie- en stammenvetes.  En de Turken hadden in de tweede plaats in militair opzicht een enorme overmacht en werden tijdens de Eerste Wereldoorlog gesteund door Duitsland, dat hen van uitstekend oorlogsmateriaal en logistiek voorzag. In de derde plaats was er een ander probleem voor Lawrence dat zijn meerderen niets in zijn plan zagen. Maar Londen voelde er wel veel voor het plan en stuurde Lawrence met uitgebreide volmachten naar de woestijn. In Caïro waren de meerderen blij het driftige officiertje kwijt te zijn, maar men was er tegelijk wel verwonderd over dat het ministerie van oorlog hem zoveel volmachten gaf en hem bovendien enorme bedragen in handen speelde die hij naar eigen goeddunken kon gebruiken voor de goede zaak. Hoewel de taak beslist niet eenvoudig was, was Lawrence er wonderlijk genoeg in geslaagd de verdeelde Arabische stammen te verenigen in zijn strijd tegen de Ottomaanse Turken. Hij wist zich uiteindelijk te omringen met een sterk, goed getraind leger van kameelruiters, gerekruteerd uit de verschillende stammen. Door zijn doorzettingsvermogen en persoonlijk optreden won hij het vertrouwen van de Arabieren, die hem op het laatst blindelings volgden. Eens zei hij tegen een bezoekende oorlogscorrespondent die nogal angstig naar deze bende woestelingen keek;"Het zijn keelsnijders, maar ze doen het gelukkig alleen maar op mijn bevel." Lawrence koos bewust maar terecht voor de guerrilla. Met kleine groepen wist hij de vijand onverwachte en pijnlijke verliezen toe te brengen. Talloze spoorwegstations en strategische bruggen waren opgeblazen. De briljante taktiek van Lawrence had ertoe geleid dat de positie van het Ottomaanse leger in het Midden-Oosten aanzienlijk verzwakt werd. De Turken waren uiteraard ziedend van woede en loofden een beloning van 20.000 pond uit voor de levende Lawrence en 10.000 voor de dode. Desondanks ging Lawrence dikwijls alleen bezette gebieden binnen. Alleen in Deraa werd hem dat noodlottig. Dit stadje, dat in handen van de Turken was, ging hij vermomd als arme Arabier binnen. Lawrence werd ontdekt en gevangengenomen door de Turken. Hij werd verschrikkelijk gemarteld. Het scheen dat hij ook verkracht werd. Mensen die met hem hadden gestreden, vertelden dat sinds het ongelukkige incident in Deraa Lawrence zwijgzaam en verbitterd was.

Lawrence van Arabië

Van links tot rechts: Lawrence van
Arabië en Emir Faisal (zittend op
hun stoelen)

Na de val van Damascus werd er een wapenstilstand gesloten tussen de Turken, de Engelsen en de Fransen. Maar de vrede in 1918 werd voor de held van Arabië een bittere teleurstelling. Met verbijstering zag Lawrence hoe Engeland en Frankrijk die door hun imperialistische aspiraties blijkbaar waren bezield, ondanks alle beloften aan de Arabieren het van de Turken bevrijdde Arabische gebied als een koek verdeeld hadden. Daar lagen duidelijke strategische en economische belangen van het Westen aan ten grondslag. Engeland en Frankrijk waren erachter gekomen hoe rijk aan olie deze Arabische gebieden wel waren. De heers - en verdeelpolitiek van de Britten en de Fransen heeft tot de huidige dag destrasteueze en verwoestende gevolgen voor het Midden-Oosten en het Westen en deze ernstige gevolgen zijn nu nog steeds voelbaar! De Brits-Franse heers- en verdeelpolitiek was een gevolg van het Sykes-Picotverdrag, een geheime overeenkomst tussen Groot-Brittannië en Frankrijk dat er in 1916 afspraken tussen de Britten en de Fransen werden gemaakt over hun invloedsfeer in het Midden-Oosten als het Ottomaanse Rijk tijdens de Eerste Wereldoorlog verslagen zou worden. De geheime overeenkomst werd opgesteld door de Franse onderhandelaar Georges Picot en de Brit Mark Sykes. Op Wikipedia staat te lezen over het Sykes-Picotverdrag;

"Volgens dit verdrag zouden de Fransen de kuststrook van Noord-Syrië en Libanon krijgen, met de grote steden Beiroet, Aleppo en Damascus, en de Britten het gebied aan de kop van de Perzische Golf, met als grootste stad Basra. Het binnenland, de eindeloze woestijn, zou worden verdeeld in 'invloedsferen', waar een van de beiden landen een monopolie op exploitatie van natuurlijke rijkdommen en advisering van lokale potentaten zou hebben. Het zuiden van Syrië tussen de Middellandse Zee en de rivier de Jordaan, dat voor Europeanen met hun Bijbelse opvoeding als 'Palestina' een speciale betekenis heeft, zou onder internationaal bestuur komen. Ze besloten ook dat de onafhankelijkheid van de Arabische staten door Frankrijk en Engeland niet erkend zou worden, als het Ottomaanse rijk als verliezer uit de bus zou komen, ondanks de visie, vertolkt in de Hoessein-McMahoncorrespondentie, en de beloften van 'Lawrence of Arabia', de Britse kolonel die het verzet van de Arabische stammen stimuleerde en coördineerde. Een derde macht was in het gebied niet toegestaan."

Volgens dr. Mordechai Kedar, een Israëlische Midden-Oosten deskundige die door Arabische zenders als Al Jazeera voor commentaar werd uitgenodigd, danken we de meeste problemen die we vandaag de dag in het Midden-Oosten kennen, aan westerse bemoeienis waarbij géén rekening werd gehouden met de Arabische mentaliteit.  Dat wist Lawrence ook. Hij durfde zijn Arabische vrienden niet meer onder ogen te komen en verliet zo snel als dat kon de geheime dienst. Hij weigerde ook alle hoge militaire onderscheidingen die hij beslist wel had verdiend. Zijn weigering moet wel als een protest tegen het door Engeland en Frankrijk verdelen van het Arabische gebied gezien worden. Na zijn terugkeer in Engeland zwierf Lawrence een tijd lang straatarm door Londen en meldde zich uiteindelijk aan als gewoon soldaat bij de Engelse luchtmacht. In die bewogen periode schreef hij verschillende boeken. Zijn belangrijkste werk was 'The Seven Pillars of Wisdom' (De Zeven Zuilen der Wijsheid), waarin hij heel zijn liefde voor de zaak, waarvoor hij had gestreden, neerlegde. Echter werd het manuscript van dit boek op een station van de Londense ondergrondse gestolen, zodat Lawrence het hele gigantische werk opnieuw moest schrijven. Op eigen kosten liet hij een beperkt aantal exemplaren van dit boek drukken. Sir Winston Churchill, zijn persoonlijke vriend, prees het als een van de weinige waardevolle boeken in de Engelse literatuur. Later verscheen er een verkorte versie, ook door Lawrence geschreven, die 'Revolt in the desert' heette. Hierin beschreef Lawrence uitsluitend de gevechtshandelingen in Arabië. Hoewel hij rusteloos aan zijn boeken werkte, verlangde hij niets meer van het leven dan alleen  maar rust. Maar veel rust was hem echter niet gegund. Zeker ook niet door journalisten die Lawrence lastigvielen. Op 15 mei 1935 stierf Lawrence, de held van Arabië, aan de gevolgen van een motorongeluk.

T.E. Lawrence en zijn motor

De heldendaden van Lawrence van Arabië waren in 1962 verfilmd door regisseur David Lean en producer Sam Spiegel (de makers van 'The Bridge on the River Kwai'). Deze film 'Lawrence of Arabia' was ter plaatse in Wadi Rum, een groot woestijngebied ten noorden van Akaba, gemaakt. En de hoofdrol van Lawrence van Arabië werd gespeeld door Britse acteur Peter O'Toole. De film won zeven Oscars, waaronder die voor beste film en beste regie. De historische feiten, zoals die in deze film weergegeven zijn, zijn op hoofdlijnen correct maar ook meestal geromantiseerd.

Filmposter 'Lawrence of Arabia' (1962)

Peter O'Toole (1923-2013) in zijn hoofdrol als
Lawrence van Arabië

In 1974 werd de roman 'Lawrence van Arabië' als Nederlandstalige stripverhaal door uitgeverij Amsterdam Boek B.V. uitgegeven. Hier is het onderstaande stripverhaal.